خرید کردن، بخشی جداییناپذیر از زندگی انسان است. اما گاهی اوقات، افراد بدون برنامهریزی و به صورت هیجانی، خریدهای ولخرجانه و غیرضروری انجام میدهند. این نوع خریدها، میتواند تأثیرات منفی بر وضعیت مالی و روانی افراد داشته باشد. در این مقاله، به بررسی عوامل روانشناختی مؤثر در خریدهای هیجانی و ولخرجانه میپردازیم.
عوامل روانشناختی مؤثر در خریدهای هیجانی و ولخرجانه
1. هیجانات و احساسات:
- خرید به عنوان تسکین دهنده هیجانات: بسیاری از افراد، زمانی که احساس ناراحتی، استرس، تنهایی یا افسردگی میکنند، به خرید کردن پناه میبرند. خرید کردن، به آنها احساس لذت و رضایت موقت میدهد.
- خرید به عنوان پاداش: برخی افراد، خرید کردن را به عنوان پاداشی برای موفقیتها یا دستاوردهای خود در نظر میگیرند
2. عوامل شناختی:
- تصمیمگیریهای تکانشی: افراد ولخرج، اغلب تصمیمهای خرید خود را به صورت ناگهانی و بدون فکر کردن به پیامدهای آن میگیرند.
- ذهنیت کمبود: برخی افراد، به دلیل ترس از دست دادن فرصتها، حتی زمانی که نیازی به خرید ندارند، اقدام به خرید میکنند.
- مقایسه اجتماعی: مقایسه خود با دیگران و تلاش برای داشتن وسایل مشابه یا بهتر، میتواند منجر به خریدهای ولخرجانه شود.
3. عوامل شخصیتی:
- افراد برونگرا: افراد برونگرا، به دلیل تمایل به تجربه هیجانات مثبت و لذت بردن از لحظه، بیشتر در معرض خریدهای هیجانی قرار دارند.
- افراد با عزت نفس پایین: افراد با عزت نفس پایین، ممکن است با خرید وسایل گرانقیمت، سعی در افزایش احساس ارزشمندی خود داشته باشند.
4. عوامل اجتماعی و فرهنگی:
- تبلیغات و بازاریابی: تبلیغات و بازاریابی، با ایجاد نیازهای کاذب و تحریک هیجانات، افراد را به خرید ترغیب میکنند.
- فرهنگ مصرفگرایی: در جوامع مصرفگرا، خرید کردن به عنوان یک ارزش تلقی میشود و افراد برای نشان دادن جایگاه اجتماعی خود، به خرید وسایل گرانقیمت روی میآورند.
- مناسبتها و رویدادها: مناسبتهایی مانند عید نوروز، بلک فرایدی و…، فرصتهایی را برای خریدهای هیجانی و ولخرجانه فراهم میکنند.
راهکارهای کنترل خریدهای هیجانی و ولخرجانه
شناسایی عوامل محرک:
- به هیجانات و احساسات خود در هنگام خرید توجه کنید.
- موقعیتها و مکانهایی که در آنها بیشتر ولخرجی میکنید را شناسایی کنید.
- افرادی که شما را به خرید ترغیب میکنند را بشناسید.
برنامهریزی بودجه:
- قبل از خرید، بودجهای را تعیین کنید و فقط وسایل ضروری را خریداری کنید.
- از اپلیکیشنها و ابزارهای مدیریت مالی برای پیگیری هزینهها استفاده کنید.
- برای خریدهای غیرضروری، سقفی را تعیین کنید.
تهیه لیست خرید:
- قبل از رفتن به خرید، لیستی از وسایل مورد نیاز خود تهیه کنید و فقط همان وسایل را خریداری کنید.
- لیست خرید خود را به ترتیب اولویت مرتب کنید.
- از خرید وسایل خارج از لیست خودداری کنید.
به تعویق انداختن خرید:
- قبل از خرید وسایل غیرضروری، کمی صبر کنید و ببینید آیا واقعاً به آن وسیله نیاز دارید یا خیر.
- از قانون 24 ساعت استفاده کنید: قبل از خرید وسایل غیرضروری، 24 ساعت صبر کنید.
- به خودتان یادآوری کنید که خریدهای هیجانی، اغلب پشیمانی به همراه دارند.
استفاده از روشهای مدیریت استرس:
- با استفاده از روشهای مدیریت استرس مانند مدیتیشن، یوگا و تنفس عمیق، هیجانات خود را کنترل کنید.
- زمانی که احساس استرس یا ناراحتی میکنید، از خرید کردن خودداری کنید.
- به جای خرید کردن، به فعالیتهای لذتبخش و آرامشبخش بپردازید.
درخواست کمک از متخصص:
- در صورتی که احساس میکنید خریدهای هیجانی و ولخرجانه شما از کنترل خارج شده است، از یک مشاور مالی یا روانشناس کمک بگیرید.
- در مورد الگوهای خرید خود با یک متخصص صحبت کنید.
- از راهنماییهای متخصص برای ایجاد تغییرات مثبت در رفتار خرید خود استفاده کنید.
عادت های مالی مثبت:
- پس انداز کردن را در اولویت قرار دهید.
- برای اهداف مالی خود برنامه ریزی کنید.
- از مقایسه خود با دیگران خودداری کنید.
- قدر داشتههای خود را بدانید.
نتیجهگیری
خریدهای هیجانی و ولخرجانه، میتواند تأثیرات منفی بر وضعیت مالی و روانی افراد داشته باشد. با شناخت عوامل روانشناختی مؤثر در این نوع خریدها و استفاده از راهکارهای مناسب، میتوانید از این خریدهای ناگهانی و غیرضروری جلوگیری کنید و وضعیت مالی خود را بهبود بخشید.
